CHUYỆN BÀI HÁT "THE FIRST NOEL"

Phạm Hoàng Nghị

(theo Ace Collins)

The First Noel là bài dân ca Giáng sinh cổ xưa nhất mà ngày nay còn hát. Mặc dầu được in ra lần đầu tiên vào năm 1833, bản nhạc này đã xuất hiện trước đó ít nhất cũng khoảng 300 năm. Nguyên bản phát xuất từ đâu và vào thời điểm nào thì vẫn còn là một nghi vấn, và cả hai nước Anh, Pháp đều dành phần xuất xứ. Chữ “Noel” cho biết có thể bản nhạc đã khởi đầu từ nước Pháp (Noel là tiếng Pháp chỉ ngày lễ Giáng sinh), nhưng một số sự việc lại chứng minh ngược lại, nghĩa là bài ca xuất phát từ nước Anh rồi mới truyền qua nước Pháp. Nhưng điều chắc chắn không còn phải nghi ngờ gì nữa là đức tin và tinh thần của tác giả, tuy bài ca thật cổ xưa nhưng mỗi lần hát lên nó lại làm sống động thêm niềm tin đó.

Như đã có hai quan điểm khác nhau về xuất xứ của bài ca thì cũng có hai cách đánh vần tên của bài hát. Ở nước Anh, và đôi lúc cả ở Mỹ, chữ “Noel” được viết khác đi, và tên bài hát trở thành “The First Nowell”. Dĩ nhiên là tại Pháp, chữ Noel vẫn được duy trì. Dù là noel hay nowell thì ý nghĩa ở cả hai ngôn ngữ đều giống nhau: đó là tiếng reo vui chỉ ngày sinh của Đấng Cứu Thế. Đương nhiên tác giả biết rõ mình dùng ngôn ngữ nào để sáng tác, nhưng lời ca lại có điểm thiếu sót về Kinh thánh. Điều này cho ta thấy thêm hoàn cảnh của người sáng tác.

The First Noel là một trong số ít bài ca dân ca giáng sinh thủơ đầu còn lưu lại tới ngày nay. Người viết nên bài ca này hiển nhiên lấy hứng từ lễ Giáng sinh và hiểu rất rõ sự kỳ diệu của sự nghiệp giáng thế, nhưng lại không nắm vững toàn bộ câu chuyện giáng sinh mà Thánh kinh thuật lại. Ở thời Trung cổ, sự việc này gần như là thông lệ chứ không phải ngoại lệ.

Bởi vì vào thời điểm “The First Noel” được viết ra, có rất ít bản Thánh kinh được lưu hành trong dân gian. Hầu hết Thánh kinh được lưu trữ trong nhà thờ, tu viện và viết bằng tiếng La tinh, người dân thường ít khi tận mắt thấy cuốn sách thánh hoặc giả có được thấy chăng nữa thì cũng chẳng đọc được vì đa số dân chúng thời đó đều thất học.

Đó có lẽ là trường hợp của tác giả The First Noel. Không có sách thánh hướng dẫn, người viết chỉ dựa theo những gì đã nghe kể lại về biến cố giáng sinh của Chúa. Hầu hết các chi tiết tác giả kể lại đều đúng, nhưng lại lầm khi thuật rằng các mục đồng đã theo dấu ngôi sao để tìm tới chỗ Chúa sinh ra. Thánh kinh không nói ngôi sao đã dẫn lối cho mục đồng, nhưng nói ngôi sao chỉ đường cho các nhà đạo sĩ phương đông.

Một yếu tố quan trọng khác trong bản cổ ca này cho biết tác giả của nó là một người không có kiến thức về ngữ pháp, đó là cách cấu tạo các câu. Thí dụ, trong nguyên bản, câu “This child truly there born he was” cho thấy như vậy. Tuy nhiên, cái tinh thần toát ra từ bản The First Noel đã bù lại cái thiếu sót kiến thức này. Tinh thần đó, cộng với phong tục hàng năm của dân chúng miền Scandinavia có lẽ đã là đảm bảo cho sự sống còn của bản cổ ca.

Vào thời Trung cổ, dân chúng nước Anh giữ tập quán khúc củi Yule do người Viking để lại. Cứ mỗi mùa đông, người trong gia đình lại vào rừng đốn một khúc cây lớn, kéo về nhà, cắt bỏ cành và khoét rỗng ruột. Rồi họ nhồi vào bọng cây đó các hương liệu, dầu, đồ thơm, và đem đặt vào lò sưởi. Họ phun chất nhen lửa chung quanh khúc củi, rồi cô con gái trong nhà hoặc bà vợ đốt lên bằng que củi còn lại từ khúc củi Yule năm trước. Những gia đình có đốt khúc củi Yule hàng năm tin rằng họ sẽ đuợc may mắn trong nhà.

Khi những người giữ tập tục đó theo đạo Chúa, họ đem áp dụng tục lệ này vào lễ Giáng sinh. Đối với họ, cây gỗ hiển nhiên là tượng trưng cho gỗ của cây thánh giá và hương liệu là cuộc sống cao đẹp Chúa dành cho mỗi người tín hữu do sự hy sinh của Người trên thánh giá đó. Khúc củi được đưa về nhà hôm trước lễ Giáng sinh và được đốt lên, hy vọng sẽ âm ỉ suốt 12 ngày của mùa lễ để rồi lụi tàn vào ngày mùng 6 tháng giêng, ngày các nhà đạo sĩ đến dâng lễ vật lên Chúa. Nếu khúc củi cháy lâu được như vậy đó là dấu hiệu ngôi nhà được chúc phúc.

Tại nước Anh, The First Noel được hát lên hàng năm khi những người nông dân bắt đầu đốt khúc củi Yule. Như vậy bài ca trở thành phần mở đầu của Mùa Giáng Sinh. Đặc biệt là đối với các em nhỏ, bài ca là dấu hiệu bắt đầu những ngày kỳ thú nhất của chúng trong năm. Cùng với thời gian, tập tục đốt củi Yule được duy trì và mang theo cùng với nó bài ca này. Cho dẫu nhạc và lời không được ghi chép, nhưng bản The First Noel vẫn tiếp tục tồn tại.

Trong cuộc sống ba trăm năm đầu của bài ca, cũng giống như số phận của nhiều ca khúc khác, bản The First Noel không được dùng trong các nghi lễ tôn giáo. Những bài hát mới dù có thấm đượm chuyện tích trong Thánh Kinh cũng không đuợc ca hát trong hầu hết các thánh đường. Vì hàng giáo sĩ khinh thường những bài ca đại loại như The First Noel nên chúng trở thành những khúc ca ngày lễ của đám dân giả. Nó phản ảnh niềm vui của mùa lễ Giáng sinh, sự kỳ diệu của việc Con Chúa xuống cứu độ loài người không phân biệt sang hèn. Những bài hát như vậy trở thành một phần của truyền thống gia đình, và nhiều bài hát mùa lễ mà ngày nay được mọi người yêu chuộng có lẽ đã mai một đi nếu không được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác theo kiểu như thế.

Cả bài hát The First Noel và tập tục đốt khúc củi Yule mùa lễ Giáng sinh đã tìm đường vào nước Pháp khoảng thế kỷ thứ 15, có lẽ do những đoàn hát dạo người Anh đã đem giới thiệu với công chúng Pháp. Cũng giống người Anh, thường dân Pháp đã chấp nhận bài ca này và sứ điệp của nó, lại còn thay đổi đi theo cách riêng của họ: nó được trẻ em ca theo lối hát đuổi.

Năm 1833, bản nhạc The First Noel được William Sandys đem xuất bản. Hành nghề luật sư nhưng ông lại thích âm nhạc, và trong lúc rảnh rang, ông đi sưu tập dân ca Anh, Pháp. Ông cho in bài The First Noel vào tuyển tập các bài dân ca giáng sinh. Đã đuợc giai cấp nông dân yêu thích từ lâu nên vào khoảng thời gian những năm 1800, lúc Anh giáo bắt đầu dùng những bài hát mới trong nghi lễ thì bản nhạc này được quảng đại quần chúng hoan nghênh.

Bài nhạc này, rõ ràng được gợi hứng từ câu chuyện giáng sinh của Đấng Cứu Thế và có lẽ viết ra do một người bình dân ít học, vẫn là bài ca được mọi thời yêu mến. Nhưng điều làm người ta thắc mắc là không hiểu tại sao bài hát này còn tồn tại trong khi rất nhiều bản nhạc dân ca giáng sinh khác - trong đó nhiều bài dùng lời ca hay hơn - lại bị rơi vào quên lãng. Có thể điều quan yếu là tác giả đã đặt vào bài ca một tinh thần mừng vui hiếm thấy. Ai đã hát nhạc bản này đều thấy tác giả không chỉ xác tín trong từng lời viết ra mà còn đầy hứng khởi về câu chuyện kể lại. Vì vậy bản nhạc này tượng trưng cho cái tinh anh đích thực của lễ Giáng sinh, cái tinh tuý được triển dương nhiều lần trong mỗi mùa lễ : đó là lời loan báo tin vui ngày Chúa xuống trần. Tuy tập tục đốt khúc củi Yule đã tàn lụi theo với tháng năm nhưng bài ca The First Noel thì mỗi mùa giáng sinh vẫn mãi mãi còn bừng sáng.