Linh mục Gérard Gagnon

Cho đến đầu thập niên 1950, các phong trào Công Giáo Tiến hành tại Việt Nam mới chỉ được tổ chức một cách tự phát, cá nhân và lẻ tẻ. Những tác động và áp lực của các biến cố lịch sử đương thời đã đẩy các phong trào ấy lâm vào nguy cơ tan rã. Vì thế, vào năm 1953, dưới sự thúc đẩy của Đức Cha Dooley - Khâm Sứ Toà Thánh, Hội Nghị các Giám Mục họp tại Hà Nội đã quyết định thiết lập một văn phòng nhằm mục tiêu phục hồi hình thức hoạt động tông đồ này trong các lãnh vực khác nhau của đời sống xã hội nói chung và của đời sống tông đồ giáo dân nói riêng. Hội Nghị đã nhất trí chỉ định cha Gérard Gagnon, thừa sai Dòng Chúa Cứu Thế, làm Tổng Tuyên Úy các phong trào Công Giáo Tiến Hành toàn quốc.

 

Quyết định trao trọng trách đó cho một vị thừa sai Dòng Chúa Cứu Thế, thực ra, không phải là điều khó hiểu. Trước đó, từ 1939 - 1946, khắp nơi, nhất là tại những vùng có Tu Viện Dòng Chúa Cứu Thế, các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế đã tổ chức gần như tất cả các phong trào Công Giáo. Tại Huế có các cha Patrice Gagné và Thomas Côté. Tại Hà Nội với các cha Pamphile Couture, Denis Paquette và Gérard Gagnon. Khi phong trào Liên Đoàn Công Giáo (một hình thức mới của Công Giáo Tiến Hành) được tổ chức, các cha Thomas Côté, Henri Bạch Văn Lộc và Gio-an Nguyễn Văn Thính đã có những ảnh hưởng, tuy âm thầm nhưng tích cực, trên tinh thần của phong trào này ngay từ thuở nó mới khai sinh.

Riêng cha Gérard Gagnon, từ đầu thập niên 1950, đứng trước những thất bại và những nguy cơ thất bại của rất nhiều những nỗ lực trong Giáo Hội Việt Nam liên quan đến lãnh vực các phong trào Công Giáo, đã âm thầm thiết lập Phong Trào Liên Minh Thánh Tâm và thử nghiệm việc tổ chức các cuộc tĩnh tâm dành cho anh chị em giáo dân. Các công trình này sẽ được trao lại cho các anh em khác trong Dòng khi cha Gérard Gagnon đảm nhận nhiệm vụ Tổng Tuyên Úy các phong trào Công Giáo Tiến Hành toàn quốc theo sự chỉ định của Đức Khâm Sứ và các Đức Giám Mục trong Hội Nghị Giám Mục tại Hà Nội năm 1953. Ngài sẽ thực hiện nhiêm vụ này từ năm 1955. Một trong những thành công rực rỡ nhất trong các hoạt động của cha Gérard Gagnon vào thời kỳ cuối thập niên 1950 đầu thập niên 1960, là việc thiết lập và đưa vào phục vụ Biệt Thự Thánh Tâm Đà Lạt. Tính cho đến năm 1968, Biệt Thự Thánh Tâm đã đón tiếp khoảng 1000 lượt linh mục và khoảng 30.000 lượt giáo dân đến tĩnh tâm và hun đúc tinh thần tông đồ giáo dân.

Từ thập niên 1950 sang thập niên 1960 và nửa đầu thập niên 1970, các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế hoạt động khá tích cực trong các phong trào Công Giáo, đặc biệt tại Sài Gòn. Sau năm 1975, các phong trào đó hoặc tan rã, hoặc buộc phải tồn tại dưới nhiều hình thức khá "linh động".

Tại Huế, từ đầu thập niên 1950, cha Albert Raymond đã có những đóng góp lớn lao và quan trọng trong phong trào Legio Mariae của Giáo Phận. Có thể nói rằng : chính với các hoạt động của cha A. Raymond, phong trào này mới thực sự bắt đầu phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tại Sài Gòn, các cha Phan-xi-cô Xa-vi-ê Lê Vinh Quang, Mi-ca-en Nguyễn Quang Toán, Gio-an B. Lê Văn Thí, Phê-rô Đinh Ngọc Quế, Giu-se Phan Đức Hiệp… đã có rất nhiều đóng góp hữu hiệu vào sự phát triển của phong trào Legio Mariae. Một số anh em Dòng Chúa Cứu Thế đã cộng tác đắc lực với các giáo sĩ Địa Phận trong các phong trào J.O.C. và J.E.C. Các linh mục Dòng Chúa Cứu Thế cũng tích cực dấn thân hoạt động, góp phần thành lập và phát triển nhiều phong trào và hội đoàn Công Giáo khác nhau, như Phong Trào Chấn Hưng Luân Lý (cha Phê-rô Hoàng Yến), Phong trào Văn Hóa Duy linh (cha Gio-a-kim Nguyễn Định), Phong Trào Tận Hiến cho Trái Tim Đức Mẹ (cha I-nha-xi-ô Bùi Quang Diệm), Hội Bà Thánh An-na, Hội Các Bà Mẹ Công Giáo …

 

Cha Phan Đức Hiệp trong một buổi sinh hoạt của Legio Mariae tại Sài Gòn

 

Một trong những phong trào Công Giáo tại Việt Nam mang đậm dấu ấn Dòng Chúa Cứu Thế, là phong trào Liên Minh Thánh Tâm. Ngoài những đóng góp của cha Gérard Gagnon, những đóng góp của cha Gia-cô-bê Đào Hữu Thọ cho phong trào này thật quan trọng và to lớn. Có thể nói chính ngài là người đã thích nghi phong trào này vào hoàn cảnh Việt Nam. Ngài đã dịch Thủ Bản Liên Minh Thánh Tâm ra tiếng Việt và đã trực tiếp tổ chức huấn luyện nhân sự, thúc đẩy phong trào phát triển mạnh mẽ tại Nha Trang (miền Trung) và Sài Gòn (miền Nam). Sau Công Đồng Va-ti-ca-nô II, ngài cùng với các vị đặc trách phong trào đã thực hiện nguyệt san "Liên Minh Thánh Tâm" và phụ san "Thánh Tâm Chúa Giê-su". Sau năm 1975, vì muốn tinh thần của phong trào Liên Minh Thánh Tâm có chiều sâu hơn và không chỉ thu hẹp trong phạm vi nam giới, cha Gia-cô-bê Đào Hữu Thọ đã khôn khéo và dũng cảm tổ chức các lớp huấn luyện mang tên Chí Tâm. Từ sau khi cha Gia-cô-bê Đào Hữu Thọ qua đời (1984) cho đến hiện nay, lớp Chí Tâm này vẫn được duy trì, do các giáo dân là học viên của ngài đảm trách.

 

Cha Đào Hữu Thọ và cha Nguyễn Hữu Sơn trong một khoá huấn luyện Liên Minh Thánh Tâm tại Giáo Phận Long Xuyên

 

Phong trào đang có những bước phát triển khá mạnh hiện nay là phong trào "Thánh Kinh và Cầu Nguyện", được nhiều người biết đến dưới tên gọi phong trào "Canh Tân Đặc Sủng". Phong trào được bắt đầu hình thành từ những năm trước 1975, đặc biệt với các cha Phao-lô Đinh Khắc Tiệu và Henri Bạch Văn Lộc. Trung tâm Maranatha được thành lập năm 1973 đã là nơi huấn luyện cho rất nhiều anh chị em giáo dân dấn thân theo phong trào này. Hiện nay, mặc dù không có trụ sở hoạt động, nhưng vì không phải là một phong trào có cơ cấu chặt chẽ, phong trào "Thánh Kinh và Cầu Nguyện" đã lan rộng nhanh chóng : tại Thành Phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Long Xuyên, Xuân Lộc, Quảng Nam, Kontum, Vinh, Thanh Hóa, Hà Nội…, với hơn 40 nhóm, sinh hoạt đều đặn hàng tuần. Tham gia phong trào có các linh mục, tu sĩ và giáo dân (người Việt và những anh chị em dân tộc thiểu số). Nhiều anh chị em đã trở thành các vị thừa sai truyền giáo nhiệt thành.

 

Trong giờ cầu nguyện của một nhóm Thánh Kinh và Cầu Nguyện

 

Một giờ học của Khoá chữa lành thuộc Phong Trào Thánh Kinh và Cầu Nguyện

 

Một trong những tập thể mang dấu ấn Dòng Chúa Cứu Thế đậm nét nhất, là tập thể những anh em cựu tu sĩ và cựu đệ tử Dòng Chúa Cứu Thế. Đã từng ít nhiều được học tập và sống trong linh đạo cộng đoàn Dòng Chúa Cứu Thế, họ luôn sẵn sàng và thường tích cực cộng tác với các linh mục – tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế trong các lãnh vực hoạt động tông đồ – truyền giáo, đặc biệt trong thập niên vừa qua. Lòng yêu mến Nhà Dòng của những anh em ấy và của gia đình họ vừa chứng tỏ sự phong phú và sức mạnh của linh đạo Dòng Chúa Cứu Thế, vừa chứng tỏ giá trị của đường lối giáo dục – đào tạo của Phụ Tỉnh và Tỉnh Dòng suốt 75 năm qua. Có thể nói : sự hiện diện và sự cộng tác của tập thể những anh em cựu tu sĩ và cựu đệ tử là một ân huệ Thiên Chúa ban cho Tỉnh Dòng, đồng thời cũng là bằng chứng cho tinh thần hợp tác của các linh mục – tu sĩ trong Tỉnh Dòng với anh chị em giáo dân trong đời sống dấn thân phục vụ Giáo Hội và người nghèo.

 

Một số anh em cựu tu sĩ - cựu đệ tử và gia đình họ chụp hình lưu niệm với các cha - các thầy dịp Lễ Thánh Giêrađô 16-10-1996

 

Vào những năm cuối cùng của thế kỷ XX, sau biết bao kinh nghiệm tông đồ - mục vụ (những kinh nghiệm tích cực cũng nhiều mà những kinh nghiệm tiêu cực cũng chẳng ít), các linh mục, tu sĩ Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam ngày càng ý thức sâu sắc hơn về vai trò quan trọng của anh chị em giáo dân trong công trình thừa sai của Nhà Dòng nói riêng và của Hội Thánh nói chung. Tuy không hình thành những phong trào hoạt động rầm rộ, sự hợp tác trong lãnh vực tông đồ giữa các thừa sai Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam và anh chị em giáo dân, trước ngưỡng cửa thiên niên kỷ mới, đã có những bước phát triển tích cực và đạt được nhiều thành quả rất tốt đẹp, đặc biệt tại các vùng truyền giáo của Tỉnh Dòng.